Żegnamy prof. Henryka Jurkowskiego

Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna Filia we Wrocławiu ze smutkiem zawiadamia o śmierci prof. Henryka Zdzisława Jurkowskiego (19.01.1927 r. – 3.01.2016 r.).

Prof. H. Jurkowski był wybitnym znawcą z dziedziny historii, dramaturgii i teorii teatru lalek, a także pedagogiem (związanym m.in. z Wydziałem Lalkarskim we Wrocławiu), krytykiem, reżyserem, autorem i tłumaczem sztuk oraz działaczem polskich i miedzynarodowych organizacji środowisk lalkarskich. W latach 1984-1992 pełnił fukcję Prezydenta, a od 1992 r. Honorowego Prezydenta Międzynarodowej Unii Lalkarskiej – Union Internationale de la Marionnette (UNIMA). Był także prezydentem POLUNIMA oraz redaktorem pisma Teatr Lalek.

Pośród niezliczonej ilości publikacji naukowych prof. H. Jurkowskiego, w tym kilkudziesięciu pozycji książkowych wydanych w wielu językach świata, na szczególną uwagę zasługuje fundamentalne dzieło postrzegane jako opus magnum autora Dzieje Teatru Lalek (wyd. I opublikowano w trzech tomach w latach 1970-1984). Publikacja ta stanowi najbardziej ambitną XX-wieczną próbę podsumowania wiedzy historycznej z zakresu europejskiego teatru lalek. W zakresie opracowań odnoszących się do lalkowej dramaturgii, najistotniejszymi pracami autora były Dzieje literatury dramatycznej dla teatru lalek (1991) oraz trzytomowa Antologia klasycznych tekstów teatru lalek wydana przez PWST we Wrocławiu w latach 1999-2003.

Niekwestionowany dorobek naukowy i autorytet polskiego badacza stanowi obecnie na całym świecie jeden z najistotniejszych punktów odniesienia dla kolejnych prac badawczych z dziedziny szeroko rozumianego lalkarstwa. Wyrazem międzynarodowego uznania jest m.in. pełniona przez prof. Jurkowskiego funkcja redaktora Encyclopedie mondiale des arts de la marionnette (Światowej Encyklopedii Sztuki Lalkarskiej), zbiorowego dzieła niemal 250 autorów, wydanego przez UNIMA w 2009 r. H. Jurkowski był także ekspertem w redakcji The World Encyclopedia of the Contemporary Theatre (Światowej Encyklopedii Współczesnego Teatru, ITI, UNESCO).

Za wybitne zasługi dla kultury polskiej i osiągnięcia w pracy dydaktycznej prof. H. Jurkowski odznaczony został Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (2003). Za wybitne zasługi na rzecz rowoju polskiego teatru lalek otrzymał także Złoty Medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis (2010)

Jako dydaktyk prof. H. Jurkowski związany był z Wydziałami Lalkarskimi PWST we Wrocławiu i Akademi Teatralnej w Białymstoku. W latach 1976-1979 pełnił ponadto funkcję dziekana Wydziału Lalkarskiego we Wrocławiu, a w latach 1980-1983 dziekana Wydziału Reżyserii Teatru Lalek w Białymstoku. 

Warto przypomnieć, że w dniu 08.12.2014 r. w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej we Wrocławiu odbyła się promocja drugiego, zaktuaalizowanego, tym razem dwutomowego wydania Dziejów teatru lalek, które ukazało się drukiem m.in. dzięki staraniom dr Arkadiusza Klucznika, dyrektora Teatru im H. Ch. Andersena w Lublinie i jednocześnie pracownika wrocławskiego Wydziału Lalkarskiego. Promocja ta stała się okazją do zaprezentowania wywiadu przeprowadzonego na tę okoliczność przez dr A. Klucznika z prof. H. Jurkowskim. Pełna jego treść dostępna jest pod adresem internetowym: https://www.youtube.com/watch?v=NuDCM7lvgak 

Profesor Henryk Jurkowski do końca życia pozostał wielkim miłośnikiem i popularyzatorem teatru lalek, a także niestrudzonym, aktywnym jego badaczem. Na publikację czeka ostatnia książka prof. H. Jurkowskiego podejmująca problematykę miejsca lalki w kulturze. Śmierć profesora stanowi niepowetowaną stratę dla całego miedzynarodowego środowiska lalkarskiego. Dziękujemy mistrzowi za jego ogromny wkład w sztukę teatru lalek oraz w historię Wydziału Lalkarskiego we Wrocławiu.

Najwazniejsze publikacje prof. H. Jurkowskiego w j. polskim:
 
Od szopki do teatru lalek: XV lat teatru lalek w Polsce Ludowej (J. Sztaudynger, H. Jurkowski, H. Ryl), Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 1961
Dzieje teatru lalek. Od antyku do romantyzmu, PIW, Warszawa 1970
Dzieje teatru lalek. Od romantyzmu do wielkiej reformy teatru, PIW, Warszawa 1976
Dzieje teatru lalek. Od wielkiej reformy do współczesności, PIW, Warszawa 1984
Teatr Baj i jego epoka, in. w kręgu warszawskiego Baja (red. H. Jurkowski), PIW, Warszawa 1978
Dzieje literatury dramatycznej dla teatru lalek, „Leopoldinum”, Wrocław 1991
Szkice z teorii teatru lalek, POLUNIMA, Łódź 1993
Antologia klasycznych tekstów teatru lalek tom I (Renesans – Barok – Romantyzm), PWST, Wroclaw, Polska, 1999
Antologia klasycznych tekstów teatru lalek tom II. (Modernizm i Postmodernizm), PWST, Wroclaw, Polska, 2001
Antologia klasycznych tekstów teatru lalek tom III (W kręgu polskich tradycji), PWST w Krakowie. Wydział Lalkarski we Wrocławiu. Wrocław 2003
Metamorfozy teatru lalek w XX wieku, „Errata”, Warszawa 2002
Moje pokolenie, Wyd. POLUNIMA, Łódź 2006
Aktor w roli demiurga, Akademia Teatralna w Warszawie, 2006
Przemiany ikonosfery. Wizualny kontekst teatru, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2009
Materiał jako wehikuł treści rytuału, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2011
Dzieje teatru lalek (tom 1. Od antyku do „belle epoque”), Teatr im. H. Ch. Andersena w Lublinie, Lublin 2014
Dzieje Teatru lalek (tom 2. Od modernizmu do współczesności), Teatr im. H. Ch. Andersena w Lublinie, Lublin 2014